کد خبر: ۷۸۵۵۹
تاریخ انتشار: ۳۰ آذر ۱۳۹۵ - ۱۳:۱۲
حسن محمدی فعال رسانه ای

از سوی برخی رسانه ها این روزها «نقض برجام» برجسته تر و بزرگتر از «برجام» شده است.«برجام» و «دستاوردهای برجام» زیر سایه واژگانی همچون «بدعهدیی آمریکا» و «نقض برجام» قرار گرفته است و تلاش های شبانه روزی فرزندان ملت طی 22ماه مذاکره سخت و پیچیده تیم فنی، سیاسی و اقتصادی برجام فراموش شده است.

آنچه این روزها کمتر درخصوص آن سخن به میان می آید این است که اساسا چرا مذاکره کردیم؟ چرا ساختار فکری و تصمیم سازان در نظام جمهوری اسلامی ایران از اواخر دولت احمدی نژاد تصمیم گرفتند در خصوص حل چالش هسته ای به گفت و گوی مستقیم با ایالات متحده آمریکا روی آورند؟ مشابه تصمیمی که اواخر دولت اصلاحات گرفته شد و رویکرد تهاجمی تر به روند فعالیت های هسته ای داده شد، رویکردی که اگر با سوءمدیریت و ناپختگی همراه نمی شد امروز آثار بهتری از برجام بر روی میز به جا می ماند.هر دو تصمیم از یک منشا و با یک هدف اتخاذ شده بود، تامین منافع ملی کشور.

چرا مذاکره کردیم؟

افزایش تنش ها میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا که منجر به تحریم های گسترده و ظالمانه شد به مرحله ای رسید که طرف مقابل رسما اقدامات غیرانسانی را در دستور کار قرار داده بود. آنها مقابل سوخت رسانی هواپیمای مسافربری ایران آن هم در میانه مسیر، ایستادند، یا اینکه داروهای حیاتی بیماران کشورمان قابل تامین نبود، دیگر سخن از تامین تجهیزات هسته ای و نفتی و غیره نبود بلکه جان مردم به خطر افتاده بود و طرف مقابل هیچ ابایی نداشت از اقدامات غیرانسانی. جمهوری اسلامی ایران نیز با تمام توان، خارج از مرزهای خود آمریکا و اقدامات اش را در خاورمیانه به چالش می کشید تا آمریکا پاسخ تحریم های اش را گرفته باشد.

اول اینکه؛ خاورمیانه همچون سابق، دستاوردهای سیاسی – اقتصادی لازم را برای آمریکا ندارد و با آغاز دومینوی بهارعربی که بسیاری از هم پیمانان آمریکا را از دور خارج کرد، هزینه های اقتصادی – سیاسی گسترده ای بر دوش این قدرت نظامی جهان گذاشت که مضرات اش بسیار بیشتر از منافع اش بود. ضمن آنکه شکست حامیان آمریکا و تلاش کشورهایی همچون عربستان برای جلوگیری از چنین رخدادهایی در داخل، موقعیت جمهوری اسلامی ایران را در منطقه تقویت کرد و قدرت منطقه ای ایران افزایش یافت.

به همین دلیل ایالات متحده آمریکا علاقمند بود در همه حوزه های مورد چالش، با جمهوری اسلامی ایران مذاکره نماید اما تیم مذاکره کننده ایران فقط اجازه داشت در خصوص مسائل هسته ای گفت وگو کند.

دوم اینکه؛ تصمیم گیران در ایالات متحده آمریکا معتقدند، نباید برای خروج از خاورمیانه تعجیل کرده و منطقه را به حال خود رها و به سمت جنوب شرق آسیا کوچ نماییم چرا که خاورمیانه هر لحظه با کوچکترین جرقه ای آماده ناامنی است و دود این ناامنی به چشم آنها نیز می رود.

سوم اینکه؛ قدرت یابی روز افزون چین و ژاپن علاوه بر اینکه برای یک قدرت جهانی همچون آمریکا خطرناک است حضور فعالانه در آن منطقه می تواند دستاوردهای اقتصادی مهمتری بوجود آورد که منافع آمریکا را تضمین نماید، پس باید خاورمیانه را سر و سامان داد تا در آن منطقه با فراغ بال بیشتری به منافع خود بپردازیم.

دلایل فوق که هم راستا با تغییر رویکرد ایالات متحده آمریکا در سیاست های منطقه ای طی سال های اخیر نیز شد از یک سو و علاقمندی باراک اوباما به حضور فعالانه در جنوب شرق آسیا از سوی دیگر و البته نقش آفرینی فعالانه ایران در منطقه خاورمیانه مسیر جدیدی برای تغییر رویکرد آمریکا بوجود آورد و شرایط را برای ایران و آمریکا به سویی پیش برد که حاضر به گفت و گوی مستقیم با یکدیگر شدند.

پیش شرط ایران چه بود؟ جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات ابتدایی و محرمانه عمان که زیر نظر علی اکبر صالحی وزیرخارجه وقت انجام می شد خواستار اعلام علنی پذیرش حق غنی سازی جمهوری اسلامی ایران توسط آمریکا شد، اگرچه غنی سازی حق همه کشورهای جهان است و این حق را کسی نه می تواند بدهد و نه می تواند بگیرد اما اقرار آمریکا به عنوان دولتی که خواستار ممنوع شدن تحصیل و تدریس رشته فیزیک هسته ای در دانشگاه های ایران شده بود به این حق، دستاورد بزرگتری برای ایران حاصل می کرد و مسیر مذاکره را به سمت و سویی که ایران می خواست پیش می برد.

چرا نقض از برجام بزرگتر شده است؟

با توجه به مسائل فوق،جمهوری اسلامی ایران از همان آغاز مذاکرات عملا به اهداف خود رسیده است به همین خاطر نباید هدف از مذاکره را فراموش کنیم.

چرا این روزها با وجود آگاهی منتقدان برجام از فحوای آن، کوچکترین اقدام طرف مقابل با واکنش تند و تیز آنهم نه نسبت به طرف مقابل بلکه نسبت به تیم مذاکره کننده مواجه می شود؟ چرا نقض برجام از خود برجام بزرگتر شده است؟

مهمترین دلیل نقض برجام که این روزها بیان می شود موضوع تمدید تحریم های ایسا (ISAتوسط آمریکاست که بدون امضای اوباما قانون شد و توسط جان کری - که از سوی رئیس جمهور به او تفویض شده است- متوقف(waive) شد.

رهبر انقلاب سوم آذرماه در دیدار بسیجیان کشور با اشاره به تمدید قانون تحریم های ده ساله در کنگره امریکا، بیان کردند:«اگر این تمدید، اجرایی و عملیاتی شود، قطعاً نقض برجام است و بدانند جمهوری اسلامی ایران حتماً در مقابل آن واکنش نشان خواهد داد.»

تاکید ایشان به اجرایی و عملیاتی شدن اشاره به همان ویو(waive) دارد که توسط رئیس جمهور آمریکا برای یک دوره 120 روزه انجام شد و هر 120 روز بر اساس برجام این ویو(waive)صورت می گیردچرا که اگر هر دولتی آن را ویو نکند رسما نقض تعهدات برجام کرده است و راه برای اقدامات جدی ایران باز می شود. اتفاقا نقطه قوت برجام که نگارش آن با دقت و وسواس بسیار زیادی نگارش شده است این است که همه جزئیات برجام به گونه ای نوشته شده است که کشوری که نقض کند به طور مشخص، هزینه می پردازد و ایالات متحده آمریکا – حتی تندروهای آنها- حاضر نیستند وارد بازی از پیش شکست خورده شوند پس مجبور به ادامه همین روند و ویو(waive)  ایسا در سال های آتی خواهند بود.

پس از سخنان رهبری، حسن روحانی رئیس جمهوری، چهاردهم آذرماه در صحن علنی مجلس شورای اسلامی گفت: «... آنچه مهم می باشد خود انجام قانون گذاری است که نقض برجام می باشد و این که در مرحله اجرا چه اتفاقی می افتد، مهم نمی باشد.»

سوالات کلیدی در این میان مطرح است؛

1- آمریکا نقض برجام انجام داده است یا خیر؟

2- با تمدید قانون ایسا آمریکا کدام بخش برجام را نقض کرده است؟

3- آیا می توان به استناد هر نقض برجامی این قرارداد چندجانبه و بین المللی را پاره کرد؟

4- پاره کردن برجام بازی در زمین تندروهای آمریکاست یا تدبیر است؟

پاسخ به سوالات سوم و چهارم در خود سوال نهفته است. قطعا به استناد هر نقضی نمی توان آن را پاره کرد چرا که راهکارهای مناسب در متن برجام برای آنها در نظر گرفته شده است. ضمن آنکه تدبیر در رفتار عقلانی نهفته است و آن روزها که ترامپ در اوج کارزار انتخاباتی سخنانان تندی علیه برجام به زبان می آورد همه مقامات مسوول در کشورهای عضو 1+5 او را تندرو و گاهی دیوانه خطاب می کردند، پس پاره کردن برجام راه چاره نیست.

پاسخ به سوال اول مثبت است، آمریکا رسما نقض برجام کرده است اما کدام بخش را نقض کرده است؟ در بند 28 برجام آمده است: گروه 1+5 و ایران متعهد هستند که این برجام را با حسن نیت و در فضایی سازنده، برمبنای احترام متقابل اجرا نمایند و از هرگونه اقدام مغایر با نص، روح و هدف این برجام که اجرای موفقیت آمیز آن را مختل سازد، خودداری کنند. مقامات ارشد دولتی در گروه 1+5 و ایران تمام تلاش خود را برای حمایت از اجرای موفقیت آمیز این برجام، ازجمله در بیانات عمومی خود به کار خواهند بست...» در بند 29 نیز آمده است:«اتحادیه اروپا و دولت های عضو و همچنین ایالات متحده، منطبق با قوانین خود از هرگونه سیاست با هدف خاص تاثیرگذاری منفی و مستقیم برعادی سازی تجارت و روابط اقتصادی با ایرن، در تعارض با تعهداتشان مبنی بر عدم اخلال در اجرای موفقیت آمیز این برجام خودداری خواهند کرد.»


صاحبنظران دو طرف البته معتقد بودند که نباید طناب اقدامات (غیرانسانی) آمریکا و اقدامات منطقه ای ایران، رها شود، پس نیازمند تدبیر بود تا این گره قبل از محکمتر شدن باز شود، چرا که غرب به این نتیجه رسیده بود که تحریم ها، برنامه هسته ای ایران را متوقف نکرده بلکه باعث تسریع و پیشرفت بیشتر آن نیز شده است. البته شکل گیری این تدابیر دلایل مختلف دیگری نیز داشت.

کنگره آمریکا بند 28 و 29 را که یک بند توصیه ای است و با کلماتی همچون؛ «فضایی سازنده»،«احترام متقابل»،«حسن نیت»،«اجرای موفقیت آمیز»و «عادی سازی تجارت» نگارش شده است را نقض کرده است. درواقع رئیس جمهور درست می گوید، آنها بدون امضای اوباما هم نقض برجام کرده اند اما«فضایی سازنده»، «احترام متقابل» و... را نقض کرده اند که ایران هم متناسب با این نوع نقض که برخی آن را نقض خفیف می نامند، واکنش نشان داد و دستور ساخت پیشران هسته ای صادر شد، پیشرانی که در صورت لزوم سوخت اگر 90درصد نیاز داشته باشد می توانیم وارد تولید آن بشویم. یک دیپلمات ایرانی به نگارنده گفت که پاسخ ایران بسیار محکم تر و جسورانه تر از نقض آنها بود.

روزی که جمهوری اسلامی ایران آزمایش موشکی خود را بلافاصله پس از برجام انجام داد برخی مخالفان برجام در آمریکا و حامیان رژیم صهیونیستی که فریاد نقض برجام سر می دادند به استناد همین دو ماده فریاد می کشیدند اما 1+5 آن را نقض برجام ندانست و اقدامی علیه ایران انجام نداد. درواقع این دو ماده دو ماده بسیط است که اگر بهانه قرار گیرد نقض های برجام متعدد می شود ولی باید به خاطر این دو ماده که بیشتر جنبه توصیه ای دارد برجام را پاره کرد؟

هنوز دیوار بی اعتمادی ما با آمریکا بلند است و هنوز قدرت ما نه فقط هسته ای بلکه، شهدای ما هستند، قدرت ما جوانان متخصصی هستند که سانتریفیوژ می سازند، قدرت ما دانشگاهیانی هستند که آب سنگین با کیفیت تولید و به مصارف پزشکی می رسانند، قدرت ما نیروی نظامی و موشکی ماست. به همین خاطر برخی ناظران سیاسی در داخل می گویند نباید بر طبل «نقض برجام»کوفت بلکه باید با حمایت از دولت که دستاوردهایی همچون «دیپلماسی نفتی» را درر دروه پسابرجام رقم زد، به منافع ملی کشور کمک کنیم و «برجام» و «دستاوردهای برجام» راا بزرگتر از «نقض برجام» ببینیم و نشان دهیم.


پربازدید ها
آخرین اخبار